سنگان می‌تواند به قطب تولید آهن اسفنجی، فولاد سبز و فناوری‌های نوین فولادی تبدیل شود

در پی خسارات واردشده به بخشی از زیرساخت‌های صنعت فولاد کشور و طرح مباحثی پیرامون بازآرایی زنجیره تولید فولاد ایران، دکتر سید محمد رضوی مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان، توضیحاتی را درباره ظرفیت‌های منطقه سنگان برای توسعه صنعت فولاد، امکان انتقال بخشی از ظرفیت‌های تولید آهن اسفنجی کشور به این منطقه و نقش سنگان در آینده صنعت فولاد ایران ارائه کرد.

وی با اشاره به شرایط پیش‌آمده و ضرورت بازسازی بخشی از زیرساخت‌های فولادی کشور، تأکید کرد: باید توجه داشته باشیم که هر بحرانی، در کنار تهدیدها، فرصت‌هایی را نیز ایجاد می‌کند. بنابراین اگر قرار باشد درباره بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده صنعت فولاد تصمیم‌گیری شود، نباید صرفاً به بازگرداندن شرایط گذشته فکر کنیم، بلکه باید از این فرصت برای اصلاح برخی ساختارها و جانمایی‌های تاریخی نیز نهایت بهره را ببریم.

رضوی ادامه داد: سنگان امروز بزرگ‌ترین قطب معدنی سنگ ‌آهن در کشور است و بخش عمده کنسانتره و گندله ایران در این منطقه تولید می‌شود. بنابراین توسعه واحدهای احیای مستقیم در مجاورت معادن و کارخانه‌های گندله‌سازی، از منظر اقتصادی، فنی، زیست‌محیطی و راهبردی، دارای مزیت‌های قابل‌توجهی است. نخستین مزیت این طرح در حوزه مسائل اقتصادی، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل مواد اولیه است.

مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان خاطرنشان ساخت: اگر مبنای محاسبه را تأمین سالانه 10 میلیون تن گندله از منطقه سنگان قرار دهیم، این میزان گندله قابلیت تولید حدود 6.9 میلیون تن آهن اسفنجی را خواهد داشت. در شرایط فعلی، این 10 میلیون تن گندله باید به واحدهای احیای مستقیم مستقر در مناطق مرکزی کشور حمل شود، در حالی که در صورت استقرار واحدهای احیا در سنگان، تنها حدود 6.9 میلیون تن آهن اسفنجی یا بریکت گرم (HBI) به مقصد واحدهای فولادسازی ارسال خواهد شد. به این ترتیب سالانه حدود 3.1 میلیون تن از بار حمل‌شونده در کشور کاهش می‌یابد که این کاهش حمل‌ونقل، تأثیر قابل‌توجهی بر شبکه جاده‌ای کشور خواهد داشت.

رضوی با ذکر مثالی در این خصوص توضیح داد: به‌عنوان مثال اگر ظرفیت متوسط هر تریلی را 22 تن در نظر بگیریم، این میزان صرفه‌جویی معادل حذف حدود 140 هزار سفر تریلی در سال خواهد بود. با فرض فعالیت حمل‌ونقل در 300 روز کاری سال، روزانه حدود 497 کامیون تریلی سنگین از جاده‌های کشور حذف خواهند شد که این عدد، با احتساب مسیر رفت و برگشت، معادل بیش از 994 تردد کامیون در روز است. این موضوع علاوه بر کاهش استهلاک جاده‌ها و پل‌ها، موجب افزایش ایمنی محورهای مواصلاتی و کاهش هزینه‌های نگهداری زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور خواهد شد.

وی صرفه‌جویی در مصرف سوخت را یکی دیگر از مزایای اقتصادی توسعه واحدهای احیای مستقیم در مجاورت معادن و کارخانه‌های گندله‌سازی دانست و افزود: با فرض مصرف متوسط 40 لیتر گازوئیل در هر 100 کیلومتر برای کامیون‌های حمل مواد معدنی و فاصله تقریبی 1200 کیلومتری سنگان تا اصفهان، در هر سفر حدود 480 لیتر گازوئیل مصرف می‌شود. بنابراین حذف حدود 140 هزار سفر تریلی در سال، منجر به صرفه‌جویی حدود 67 میلیون لیتر گازوئیل در سال خواهد شد. این میزان صرفه‌جویی، علاوه بر کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، موجب کاهش انتشار آلاینده‌ها، کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای و کاهش وابستگی کشور به مصرف سوخت‌های فسیلی نیز خواهد شد.

مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان با اشاره به صرفه‌جویی قابل‌توجه در کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل گفت: بر اساس برآوردهای انجام‌شده، حذف حدود 140 هزار سفر تریلی در سال با احتساب نرخ فعلی «تن_کیلومتر» برای هر سفر به‌صورت متوسط 660 میلیون ریال هزینه در بر دارد که حذف این میزان حمل، موجب صرفه‌جویی مستقیم حدود 92 هزار و 400 میلیارد ریال، معادل حدود 63 میلیون دلار در سال خواهد شد. از محل این صرفه‌جویی می‌توان نسبت به برنامه‌ریزی برای ایجاد طرح‌های توسعه‌ای پایین‌دستی، از قبیل ایجاد واحدهای فولادسازی و نورد، اقدام کرد.

رضوی تأکید کرد: موارد ذکرشده تنها بخشی از منافع اقتصادی طرح هستند و کاهش مصرف حدود 67 میلیون لیتر گازوئیل، کاهش استهلاک راه‌ها، کاهش هزینه تعمیر و نگهداری ناوگان، کاهش تصادفات جاده‌ای و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، منافع اقتصادی بسیار بیشتر و بلندمدت‌تری را برای کشور به همراه خواهد داشت. در واقع می‌توان با قطعیت اعلام کرد ارزش واقعی این طرح بسیار فراتر از صرفه‌جویی مستقیم در هزینه حمل‌ونقل است.

وی در بخش دیگری از این مصاحبه، گام دوم اهمیت توسعه واحدهای احیای مستقیم در مجاورت معادن و کارخانه‌های گندله‌سازی در منطقه خراسان و شرق کشور را مرتبط با حوزه زیرساختی، از جمله تأمین آب دانست و گفت: توسعه صنایع فولادی در مناطق مرکزی کشور با محدودیت‌های آبی روبه‌رو است و یکی از چالش‌های اصلی صنعت فولاد کشور، تمرکز بخشی از ظرفیت‌های تولیدی در مناطق کم‌آب مرکزی است. با انتقال بخشی از زنجیره تولید به شرق کشور، می‌توان فشار بر منابع آبی مناطق مرکزی، به‌ویژه حوضه زاینده‌رود را کاهش داد.

مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان ادامه داد: البته سنگان نیز نیازمند مدیریت علمی منابع آب است، اما از منظر آمایش سرزمین، استقرار صنایع معدنی در مجاورت معادن، رویکردی منطقی‌تر و پایدارتر محسوب می‌شود.

رضوی در گام سوم، بر لزوم توجه به توسعه شرق کشور تأکید کرد و گفت: به اعتقاد من این موضوع یکی از مهم‌ترین مزایای این طرح است. توسعه واحدهای بزرگ احیای مستقیم در سنگان صرفاً یک پروژه صنعتی نیست، بلکه یک پروژه ملی برای توسعه منطقه‌ای محسوب می‌شود. این اقدام می‌تواند هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند، زیرساخت‌های منطقه را توسعه دهد، از مهاجرت نیروهای متخصص جلوگیری کند و زمینه شکل‌گیری صنایع پایین‌دستی، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم آورد. در واقع توسعه صنعت فولاد در سنگان می‌تواند به موتور محرک توسعه اقتصادی شرق کشور تبدیل شده و موجب رونق شهرستان‌های معدنی و مناطق کمتر برخوردار شرق ایران شود.

مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان در گام چهارم به موضوع فناوری‌های روز دنیا و توجه به تولید فولاد سبز اشاره کرد و اذعان داشت: این طرح می‌تواند به توسعه فناوری در صنعت فولاد کشور نیز کمک کند. اگر قرار باشد ظرفیت‌های جدیدی در سنگان ایجاد شود، ضرورتی ندارد که همچنان فناوری‌های گذشته را به کار گیریم. امروز فرصت مناسبی فراهم شده تا از جدیدترین فناوری‌های دنیا استفاده کنیم؛ فناوری‌هایی که مصرف انرژی کمتری دارند، بهره‌وری بیشتری ایجاد می‌کنند و آثار زیست‌محیطی کمتری بر جای می‌گذارند.

رضوی ادامه داد: ما می‌توانیم واحدهای جدید را بر مبنای مفاهیم و ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، پایش آنلاین تجهیزات، تعمیرات پیشگویانه، اتوماسیون پیشرفته، دوقلوی دیجیتال و مدیریت هوشمند انرژی طراحی کنیم. این موضوع علاوه بر افزایش بهره‌وری، موجب رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه دانش فنی داخلی نیز خواهد شد.

وی با تأکید بر اهمیت موضوع فولاد سبز در آینده صنعت فولاد گفت: امروز اجرای طرح‌های فولاد سبز دیگر یک انتخاب نیست بلکه به‌تدریج به یک الزام و ضرورت تبدیل می‌شود. بازارهای جهانی به سمت کاهش انتشار کربن حرکت می‌کنند و تولیدکنندگان فولاد ناگزیر خواهند بود استانداردهای زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تری را رعایت کنند.

مدیرعامل شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان افزود: احداث واحدهای جدید در سنگان این فرصت را فراهم می‌کند که از ابتدا زیرساخت‌های لازم برای بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و فناوری‌های نوین کاهش انتشار کربن در طراحی کارخانه‌ها پیش‌بینی شود. به همین دلیل سنگان می‌تواند در آینده به یکی از مراکز اصلی تولید فولاد سبز در ایران تبدیل شود.

رضوی در بخش پایانی این مصاحبه، در پاسخ به این سؤال که «اگر بخواهید یک پیشنهاد راهبردی برای آینده صنعت فولاد کشور ارائه کنید، چه خواهید گفت؟» توضیح داد: نباید آینده را صرفاً در قالب «بازسازی در محل فعلی» یا «انتقال کامل به سنگان» بررسی کنیم. راهکار منطقی، توسعه تدریجی ظرفیت‌های جدید آهن اسفنجی و HBI در سنگان، در کنار حفظ بخشی از ظرفیت‌های موجود در مناطق فعلی است. این رویکرد، ضمن حفظ مزایای مجتمع‌های موجود، موجب کاهش تمرکز تولید، توسعه شرق کشور، ارتقای فناوری، افزایش تاب‌آوری صنعت فولاد و حرکت کشور به سمت فولاد سبز خواهد شد.

وی تأکید کرد: سنگان امروز صرفاً یک منطقه معدنی نیست، بلکه می‌تواند با یک نگاه بلندمدت و توسعه‌محور، به بزرگ‌ترین قطب تولید آهن اسفنجی، بریکت گرم، فولاد سبز و فناوری‌های نوین فولادی کشور و یکی از مهم‌ترین هاب‌های معدنی و فولادی خاورمیانه و آسیای میانه تبدیل شود. این فرصت تاریخی نباید صرفاً به‌عنوان یک پروژه صنعتی دیده شود، بلکه باید آن را گامی مؤثر در مسیر توسعه متوازن، افزایش بهره‌وری ملی، ارتقای جایگاه صنعت فولاد ایران در منطقه و جهان، و همچنین پدافند غیرعامل و مدیریت بحران در نظر گرفت.

سنگان می‌تواند به قطب تولید آهن اسفنجی، فولاد سبز و فناوری‌های نوین فولادی تبدیل شود