هوشمندسازی به كمك مهار قاچاق و ناترازی سوخت آمد

 شرکت ملی پالایش و پخش با هدف مدیریت زنجیره سوخت در دولت چهاردهم مجموعه‌ای از اقدام‌ها را برای روزآمد کردن سامانه‌های اطلاعاتی، شناسایی کارت‌های سوخت نامعتبر، مدیریت مصارف غیرواقعی، مقابله با بارنامه‌های صوری و توسعه سامانه‌های میترینگ و پایش در دستور کار قرار داد.

پالایش داده‌ها، گام نخست مدیریت جریان سوخت

یکی از اقدام‌های مهم در این حوزه، به‌روزرسانی بانک اطلاعاتی سامانه هوشمند سوخت با پیگیری از طریق ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دادستانی کل کشور و همکاری فراجا بود. در گام نخست اجرای این طرح، حدود 576 هزار و 868 کارت سوخت نامعتبر شناسایی و از برداشت غیرمجاز روزانه 3 میلیون و 100 هزار لیتر سوخت جلوگیری شد.

این اقدام نشان داد که بخشی از مدیریت ناترازی، نه از مسیر تولید بیشتر، بلکه از طریق شناسایی و حذف مصارف غیرواقعی و جلوگیری از خروج فرآورده از چرخه رسمی قابل تحقق است.

کنترل مصارف غیرواقعی در بخش حمل‌ونقل

از سوی دیگر، در حوزه حمل‌ونقل با بررسی اطلاعات و همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط، بیش از 66 هزار پروانه فعالیت درون‌شهری غیربومی صادرشده از سوی شهرداری‌ها کاهش یافت و مستندهای بیش از 12 هزار فقره کارت سوخت مهاجر شناسایی‌شده برای اقدام به مناطق مربوطه ارسال شد.

همچنین، تخلف بیش از 77 هزار بارنامه صوری صادرشده از سوی 20 شرکت باربری شناسایی شد که در این موارد، سوءاستفاده از 12 میلیون لیتر نفت‌گاز یارانه‌ای مطرح بود و موضوع برای اقدام به سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای منعکس شد. 

درنهایت، مجموع این اقدام‌ها در چهار ماه نخست سال 1404، به صرفه‌جویی بیش از 540 میلیون لیتر نفت‌گاز بخش حمل‌ونقل در مقایسه با مدت مشابه سال پیش از آن منجر شد.

راه‌اندازی سامانه صدور آنی کارت هوشمند سوخت

هوشمندسازی در دولت چهاردهم تنها به کنترل و مقابله با تخلف محدود نماند و در بخش خدمات نیز توسعه یافت؛ ازاین‌رو، سامانه صدور آنی کارت هوشمند سوخت با هدف تسریع در روند دریافت کارت و ارائه خدمات مطلوب‌تر به شهروندان راه‌اندازی شد. همچنین، با راه‌اندازی بازوی «بله»، تلاش شد ارائه خدمات و دریافت بازخوردهای شرکت ملی پخش  فرآورده‌های نفتی ایران، سریع‌تر و غیرحضوری‌تر شود.

اندازه‌گیری هوشمند، مدیریت فرآورده از مبدأ تا مقصد

در کنار سامانه هوشمند سوخت، توسعه سیستم‌های میترینگ و مانیتورینگ انتقال فرآورده نیز دنبال شد. این اقدام‌ها با هدف افزایش دقت اندازه‌گیری و امکان رصد بهتر جریان فرآورده در شبکه انتقال انجام می‌شود.

در همین زمینه، قرارداد تأمین 134 دستگاه سیستم میترینگ بازوهای بارگیری پیگیری شد و تجهیز مخازن موجود در انبارها به پکیج «TGS» برای اتصال به سامانه دیسپچینگ موجودی مخازن جایگاه‌های عرضه سوخت در دستور کار قرار گرفت. همچنین، اجرای سیستم اندازه‌گیری نیروگاهی به تعداد هشت اسکید و نصب و راه‌اندازی سیستم میترینگ نفت خام ری به پالایشگاه تهران از دیگر اقدام‌های این حوزه بود. 

از سوی دیگر، برای اجرای سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی، توسعه سیستم‌های میترینگ و مانیتورینگ انتقال فرآورده در دستور کار قرار گرفت که با توجه به گستردگی جغرافیایی پروژه و تعداد بالای ذی‌نفعان، زمان‌بندی اجرای آن تا مرداد 1407 به‌صورت مشروط تمدید شد.

حکمرانی داده، مقدمه تصمیم‌گیری دقیق‌تر

تجربه دو سال گذشته نشان داد که در شرایط ناترازی، تحریم و محدودیت منابع، تصمیم‌گیری دقیق درباره سوخت بدون دسترسی به داده‌های معتبر و به‌روز ممکن نیست. از همین رو، تکمیل سامانه‌های اندازه‌گیری، رصد، کارت سوخت و سامانه‌های اطلاعاتی را می‌توان بخشی از حرکت صنعت به‌سمت حکمرانی داده‌محور دانست.

این رویکرد در برنامه‌های راهبردی شرکت نیز جایگاه مشخصی دارد؛ ازجمله مدیریت هوشمند زنجیره تأمین سوخت با تکمیل و توسعه سیستم‌های میترینگ و مانیتورینگ انتقال فرآورده و مدیریت یکپارچگی دارایی‌های فیزیکی بر مبنای مدیریت ریسک. 

حکمرانی هوشمند در شرایط بحران

اهمیت این اقدام‌ها در شرایط بحرانی دو سال گذشته بیشتر نمایان شد. صنعت پالایش و پخش هم‌زمان با ناترازی و محدودیت‌های تحریمی، با دو جنگ تحمیلی نیز روبه‌رو شد؛ شرایطی که حفظ جریان سوخت و امکان تصمیم‌گیری سریع و دقیق درباره منابع موجود را به ضرورتی عملیاتی تبدیل کرد.

در چنین وضعی، داده معتبر، سامانه‌های هوشمند و امکان رصد لحظه‌ای جریان فرآورده فقط ابزارهای فناورانه نیستند، بلکه بخشی از ظرفیت صنعت برای مدیریت بحران، جلوگیری از انحراف منابع و حفظ کارایی شبکه تأمین سوخت به‌ شمار می‌روند.

روایت عبور در این بخش، روایت حرکت از مدیریت سنتی جریان سوخت به‌سمت حکمرانی هوشمند و داده‌محور است؛ مسیری که در آن شناسایی کارت‌های نامعتبر، کنترل مصارف غیرواقعی، مقابله با بارنامه‌های صوری، توسعه سامانه‌های اندازه‌گیری و رصد و ارائه خدمات هوشمند، در کنار یکدیگر به صیانت از منابع سوخت کشور و مدیریت ناترازی کمک کرده‌اند.