تغییر رویکرد اکتشاف از پروژه‌محوری به مسئله‌محوری

دکتر سیدمحمود فاطمی‌عقدا، معاون وزیر صمت و رئیس این سازمان، که از سخنرانان اصلی چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی با موضوع «اکتشاف ذخایر پنهان» بود، با بیان این مطلب افزود: کشف ذخایر پنهان و عمیق کشور دیگر با الگوهای سنتی امکان‌پذیر نیست و نیازمند بازتعریف معماری اکتشاف، توسعه فناوری‌های نوین و حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی در این فرایند است.

وی اظهار کرد: در این نگاه، خروجی فعالیت‌های اکتشافی نباید صرفاً گزارش یا مقاله باشد، بلکه باید به تصمیم، سیاست و اقدام منجر شود. همچنین به جای اجرای پروژه‌های موازی و پراکنده، باید مجموعه فعالیت‌ها حول مسائل مشخص و با افق‌های برنامه‌ای و چندساله تعریف شوند.

کشف ذخایر پنهان؛ نیازمند معماری جدید اکتشاف

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به تغییر ماهیت ذخایر مورد انتظار در اکتشافات آینده گفت: ذخایر بزرگ بعدی ممکن است در اعماق زمین یا زیر پوشش‌های رسوبی، آبرفتی و آتشفشانی قرار گرفته باشند و در چنین شرایطی، شواهد سطحی لزوماً نشانه روشنی از وجود ذخیره ارائه نمی‌کنند.دکتر فاطمی‌عقدا تأکید کرد: کشف این ذخایر نیازمند بازتعریف معماری اکتشاف است؛ معماری‌ای که از مدل زمین‌شناسی و شناخت سیستم‌های کانه‌زایی آغاز شود و با تلفیق داده‌ها، هدف‌گذاری، اولویت‌بندی، حفاری و ارزیابی ذخیره ادامه پیدا کند.وی افزود: در این مسیر باید از نگاه نقطه‌ای به رویکردی سیستمی حرکت کنیم و به جای جست‌وجوی صرف یک نشانه معدنی، فرایندها و ساختارهای زمین‌شناسی مؤثر بر شکل‌گیری کانه‌زایی را مورد توجه قرار دهیم.

حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی در اکتشاف

معاون وزیر صمت، مشارکت بخش خصوصی را یکی از الزامات توسعه اکتشافات جدید دانست و گفت: با افزایش عمق و پیچیدگی فعالیت‌های اکتشافی، مدل تأمین مالی و تقسیم ریسک نیز باید متناسب با شرایط جدید بازطراحی شود.وی با اشاره به نقش‌های متفاوت دولت، بنگاه‌های توسعه‌ای و بخش خصوصی در مراحل مختلف اکتشاف و بهره‌برداری اظهار کرد: دولت باید در حوزه حاکمیتی و کاهش ریسک نقش مؤثر خود را ایفا کند و بخش خصوصی نیز با ورود جدی‌تر به فعالیت‌های اقتصادی و توسعه‌ای، سهم بیشتری در زنجیره اکتشاف و معدن داشته باشد.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور خاطرنشان کرد: کاهش ریسک در مراحل اولیه اکتشاف می‌تواند زمینه ورود سرمایه‌گذاران و افزایش مشارکت بخش خصوصی را فراهم کند؛ موضوعی که در اکتشاف ذخایر عمیق، به دلیل هزینه و ریسک بالاتر، اهمیت بیشتری دارد.

فناوری‌های نوین؛ ابزار عبور از اکتشافات سطحی

وی توسعه ژئوفیزیک هوابرد و عمقی، سنجش‌ازدور و داده‌های طیفی و فراطیفی و همچنین استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را از ارکان اکتشاف نسل جدید عنوان کرد.دکتر فاطمی‌عقدا گفت: ژئوفیزیک هوابرد می‌تواند اطلاعات گسترده‌ای از ساختارهای زمین‌شناسی، گسل‌ها، توده‌های نفوذی و ناهنجاری‌های مرتبط با کانه‌زایی فراهم کند، اما هدف صرفاً تولید داده بیشتر نیست؛ بلکه ارزش واقعی زمانی ایجاد می‌شود که این داده‌ها به اهداف اکتشافی جدید و قابل استفاده تبدیل شوند.

وی ادامه داد: برای اکتشاف ذخایر عمیق نیز باید از روش‌هایی استفاده کرد که توان تصویربرداری از زیرسطح را داشته باشند و بتوانند معماری زمین‌شناسی، مسیرها و تله‌های کانه‌زایی را آشکار کنند.هوش مصنوعی در خدمت تصمیم اکتشافیرئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در اکتشاف اظهار کرد: این فناوری می‌تواند با تلفیق داده‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی، سنجش‌ازدور و حفاری، در تهیه نقشه پتانسیل معدنی، اولویت‌بندی اهداف و پیش‌بینی مناطق مستعد مورد استفاده قرار گیرد.وی تصریح کرد: هوش مصنوعی ابزار تقویت تصمیم زمین‌شناس است، نه جایگزین دانش زمین‌شناسی و کیفیت خروجی آن نیز مستقیماً به کیفیت داده‌ها و مدل مفهومی زمین‌شناسی وابسته است.

پنج اولویت راهبردی در مسیر آینده

دکتر فاطمی‌عقدا در ادامه، امنیت معدنی و تأمین مواد معدنی راهبردی، کشف ذخایر پنهان و افزایش عمق اکتشاف، شناخت ظرفیت‌های ناشناخته معدنی، افزایش اثربخشی و بهره‌وری نظام اکتشاف و ارتقای امنیت و تاب‌آوری سرزمین را پنج مسئله راهبردی در حوزه معدن و زمین‌شناسی کشور برشمرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: برای پاسخ به نیازهای آینده کشور، باید میان دانش زمین‌شناسی، فناوری، داده، سرمایه و توان بخش خصوصی پیوند مؤثرتری ایجاد شود تا اکتشافات از یک فعالیت صرفاً مطالعاتی به فرایندی برای کشف ذخایر اقتصادی و تأمین مواد معدنی مورد نیاز صنایع کشور تبدیل شود.